Wstęp
Spis treści
Problem podrobionych i pirackich towarów
Handel podrabianymi towarami jest jednym z głównych wyzwań stojących przed innowacyjnymi gospodarkami Unii Europejskiej, do których grona pretenduje również Polska. Nic dziwnego: światowy handel podrobionymi towarami sięga 2,5% całej międzynarodowej wymiany handlowej, a jego wartość w 2013 r. została oszacowana na 461 mld dolarów. Tyle wynosi PKB Austrii lub PKB Irlandii i Czech razem wziętych. W samej Unii Europejskiej podróbki stanowią ok. 5% całego importu, czyli rynek ten wart jest blisko 85 mld euro[1]. Około dwóch trzecich podróbek pochodzi z Chin.
Dla uściślenia, przez towary podrobione zazwyczaj rozumie się towary opatrzone bez zezwolenia znakiem, który jest identyczny ze znakiem towarowym ważnie zarejestrowanym w odniesieniu do towarów tego samego rodzaju lub którego istotnych cech nie można odróżnić od cech takiego znaku towarowego (w tym jakiekolwiek opakowanie, etykieta, naklejka, broszura, instrukcja obsługi, dokument gwarancji na których widnieje taki znak). Przykładowo, o towarze podrobionym będziemy mówili w przypadku wyprodukowania obuwia i opatrzenia go znakiem graficznym bez zgody koncernu odzieżowego NIKE. Takie działanie będzie stanowić nie tylko oczywisty przykład naruszenia np. znaku towarowego Unii Europejskiej EUTM 000277517 zarejestrowanego dla obuwia na rzecz NIKE Innovate C.V., ale zagrożone będzie również sankcją karną. Natomiast „towary pirackie” to towary naruszające prawa autorskie majątkowe lub prawo pokrewne, a także wzory przemysłowe, tj. towary, które są kopią lub zawierają kopię wykonaną bez zgody posiadacza prawa autorskiego lub wzoru przemysłowego. Klasyczny przykład to powielenie i wprowadzanie do obrotu programu komputerowego bez zgody jego twórców.
Problem ten nie był dotychczas dla polskich przedsiębiorców szczególnie dotkliwy, bowiem stosunkowo niewielu z nich tworzyło własne marki i produkty oraz prowadziło ekspansję na zagraniczne rynki. Jednak wraz z rozwojem polskiej gospodarki w kierunku gospodarki innowacyjnej, sytuacja ta ulega zmianie, a problem podróbek staje się coraz bardziej aktualny.
Raport OECD pokazuje, że problem podróbek dotyczy zarówno towarów konsumpcyjnych, w tym zwłaszcza luksusowych, jak i towarów przeznaczonych dla biznesu. Istnienie rynku towarów podrobionych przekłada się bezpośrednio na sprzedaż i zyski firm dotkniętych tym procederem. Jednocześnie zyski te trafiają najczęściej do zorganizowanych grup przestępczych. W związku z tym państwa członkowskie są żywo zainteresowane rozwiązaniem tego problemu i podejmują aktywne działania mające na celu skuteczniejszą walkę z podróbkami.
Kto stworzył EDB?
Na podstawie przepisów unijnego rozporządzenia 386/2012[2], Europejskiemu Urzędowi ds. Własności Intelektualnej w Alicante (w skrócie: EUIPO, dawniej: OHIM) powierzono – oprócz obowiązków związanych z rejestracją znaków towarowych Unii Europejskiej i wzorów wspólnotowych – zadania związane z egzekwowaniem praw własności intelektualnej. W szczególności obejmują one zapewnienia mechanizmów przyczyniających się do usprawnienia wymiany informacji związanych z egzekwowaniem praw wyłącznych. Postanowiono między innymi, że EUIPO – przy współpracy z organami krajowymi oraz Komisją Europejską – opracuje narzędzie online służące wymianie informacji dotyczących naruszeń praw własności intelektualnej. Wymiana ta ma następować pomiędzy ich właścicielami a organami administracji publicznej i innymi organizacjami państw członkowskich, które zajmują się ochroną i egzekwowaniem praw wyłącznych.
W wyniku realizacji tych zadań w 2013 r. EUIPO uruchomił bazę EDB.
Czym jest EDB…
Jak już wspomniano, The Enforcement Database jest platformą przeznaczoną dla instytucji egzekucyjnych (w szczególności chodzi o organy celne i policję) oraz dla właścicieli praw własności intelektualnej. Jest to narzędzie, które jest internetową bazą danych umożliwiającą bezpośrednią komunikację pomiędzy wymienionymi organami a właścicielami praw wyłącznych.
…i w jakim celu powstała
Celem tej komunikacji jest skuteczniejsza ochrona produktów chronionych prawami własności intelektualnej przed naruszeniami, a w szczególności przed pojawieniem się na rynku unijnym towarów pirackich i podrobionych. Chodzi tu w szczególności o ochronę produktów chronionych prawami ochronnymi na znaki towarowe oraz prawami z rejestracji wzorów przemysłowych, w tym znakami towarowymi Unii Europejskiej i wzorami wspólnotowymi. Handel podrobionymi i pirackimi towarami najczęściej stanowi naruszenie właśnie tych praw wyłącznych.
Celem EDB jest wsparcie właściwych organów zajmujących się egzekucją praw własności intelektualnej w danym państwie członkowskim w zakresie rozpoznawania i odróżniania produktów oryginalnych od podrobionych. EDB stanowi zatem scentralizowane repozytorium informacji o produktach oryginalnych, przesyłanych bezpośrednio przez właścicieli praw wyłącznych.
Powodem powstania EDB jest to, że w chwili obecnej technologia stosowana przez producentów i handlarzy podróbek jest często nie mniej zaawansowana od technologii stosowanej przy wytwarzaniu produktów oryginalnych. Pracownicy organów celnych i policji zasadniczo nie mają żadnych instrumentów służących temu, by dokonać odróżnienia podrobionych towarów od towarów oryginalnych. W praktyce, bez dostępu do szczegółowych informacji o produkcie czy jego kanałach dystrybucji, identyfikacja podrobionych czy pirackich towarów – także w przypadku zaistnienia uzasadnionego podejrzenia co do ich autentyczności – jest utrudniona lub niemożliwa, nie licząc przypadków ewidentnych lub też sytuacji, w których działania zostały podjęte na skutek odpowiedniego zawiadomienia.
Narzędzie EDB jest zintegrowane z bezpieczną siecią Komisji Europejskiej DG TAXUD (z ang. Directorate-General for Taxation and Customs Union), co umożliwia dostęp do niej nie tylko organom celnym z 28 krajów członkowskich, ale także policji poszczególnych krajów. W planach jest integracja EDB także z systemami Europejskiego Urzędu Policji (z ang. European Police Office, EUROPOL) oraz Światowej Organizacji Celnej (z ang. World Customs Organization, WCO).
Ponadto baza EDB korzysta z istniejących wyszukiwarek i baz danych dotyczących zarejestrowanych praw wyłącznych, tj. TMview (https://www.tmdn.org/tmview/welcome) i DesignView (https://www.tmdn.org/tmdsview-web/welcome), w związku z czym funkcjonalności tych nie trzeba było budować od podstaw. Dzięki temu narzędzie umożliwia właściwym organom natychmiastową, bieżącą weryfikację ważności danego znaku towarowego czy wzoru przemysłowego.
EDB jest dostępna w 23 językach Unii Europejskiej, w tym także po polsku. Co istotne, informacje wprowadzane do EDB są automatycznie tłumaczone na pozostałe języki Unii Europejskiej. Dzięki temu organy poszczególnych państw członkowskich mają dostęp do wprowadzonych przez firmę informacji w swoim rodzimym języku.
Dla polskiego przedsiębiorcy jest to o tyle korzystne, że nie musi on ustalać właściwych organów za granicą, a następnie kierować do nich korespondencji w tym zakresie we właściwym języku. Przykładowo dzięki EDB jest możliwa komunikacja z francuską Gendarmerie Nationale Française, hiszpańską Guardia Civil czy włoską Guardia di Finanza. Dzięki EDB przedsiębiorca może również ograniczyć koszty, np. koszty tłumaczeń na inne języki Unii Europejskiej czy koszty obsługi prawnej na zagranicznych rynkach.
Jak działa EDB?
EDB jest platformą internetową, działającą na podstawie aplikacji dostępnej za pośrednictwem specjalnie do tego stworzonej strony internetowej. Aplikacja EDB jest dostępna pod adresem https://www.tmdn.org/enforcementdb-ui-webapp/ Narzędzie jest w pełni bezpieczne (standard bezpieczeństwa SOC2).
Podstawową funkcjonalnością EDB jest umożliwienie posiadaczom praw własności intelektualnej przesyłania i udostępniania organom celnym i policji danych na temat oryginalnych produktów. Ułatwia to zidentyfikowanie podróbek i podjęcie odpowiednich działań związanych ze ściganiem lub zatrzymaniem podejrzanych towarów.
EDB zbudowano w ten sposób, że do jej zasobów jest możliwe wprowadzenie wszelkich informacji, które właściciel prawa wyłącznego uznaje za istotne i które mogą okazać się przydatne dla organów ścigania i celników. Mogą to być np. zdjęcia postaci produktów, które są chronione znakami towarowymi lub wzorami przemysłowymi. Użytkownik może przy tym dokonać wyboru odnośnie do tego, które informacje zostaną udostępnione odpowiednim organom, a które nie.
W praktyce chodzi tutaj w szczególności o przesyłanie informacji na temat:
- oryginalnych opakowań produktów;
- cech charakterystycznych oryginalnych produktów (takich jak kształt i umiejscowienie metek, materiały użyte do wyrobu, jakość itp.);
- logistyki, sieci dystrybucyjnej, kanałów dostaw, portów docelowych za pośrednictwem których produkty oryginalne są wprowadzane do obrotu w Unii Europejskiej.
Ponadto jest możliwe zamieszczenie informacji na temat towarów podrobionych bądź pirackich. W szczególności można zamieścić informacje na temat:
- przeszłych przypadków naruszeń,
- charakterystycznych cech towarów podrobionych,
- nowych „trendów” na rynku podróbek,
- innych informacji które mogą okazać się przydatne dla identyfikacji podróbek.
EDB umożliwia również zamieszczenie informacji na temat spółki i posiadanych przez nią praw wyłącznych relewantnych dla danego produktu. Zwalnia to organy z obowiązku przeprowadzenia poszukiwań bądź konsultacji z uprawnionym. Mają one możliwość bieżącego zweryfikowania ważności znaków towarowych i wzorów przemysłowych bezpośrednio za pośrednictwem bazy EDB.
Istotną funkcjonalnością EDB jest umożliwienie uprawnionym z praw własności intelektualnej zamieszczenia informacji kontaktowych do osób, tj. pracowników lub pełnomocników zajmujących się zwalczaniem podrobionych towarów w danym kraju członkowskim. Ta swego rodzaju książka adresowa w znaczący sposób ułatwia organom pracę, przyczyniając się do przyspieszenia postępowania związanego z zatrzymaniem podróbek. Zamiast wysyłania oficjalniej korespondencji do centrali uprawnionego, która może mieścić się niekoniecznie w tym samym kraju, w którym zlokalizowano podróbki, organy mogą w razie potrzeby w łatwy sposób skontaktować się bezpośrednio z właściwą osobą.
Właściciele praw wyłącznych mogą za pośrednictwem EDB wysyłać właściwym organom tzw. „alerty”, czyli zawiadomienia o podejrzeniu naruszenia ich praw wyłącznych wraz ze wszelkimi posiadanymi informacjami na ten temat, np. o terminie i miejscu dostawy, podmiotach, które biorą udział w transakcji itp. W podobny sposób organy mogą zawiadomić właścicieli praw wyłącznych o podejrzanych czy zatrzymanych towarach, co w znaczący sposób przyspiesza ich weryfikację.
Co istotne, na podstawie Rozporządzenia 608/2013[3] platforma EDB pozwala na złożenie w formie elektronicznej żądania podjęcia działań przez organy celne w odniesieniu do towarów podejrzewanych o naruszenie praw własności intelektualnej. Chodzi o tzw. wniosek o ochronę celną (z ang. Application for Action, AFA). Wniosek można złożyć po polsku, natomiast dla służb celnych pozostałych państw członkowskich będzie on dostępny w ich rodzimym języku.
Kto może uzyskać dostęp do EDB?
Dostęp do bazy EDB może uzyskać każdy właściciel prawa wyłącznego, a także pełnomocnik działający w imieniu takiego właściciela. Procedura tworzenia konta polega na przesłaniu kodu zabezpieczającego (w formie fizycznej, na podany adres), co ma zapewnić odpowiedni poziom bezpieczeństwa i poufność danych. Po uzyskaniu dostępu do EDB, właściciel prawa własności intelektualnej sam decyduje o tym, kto będzie miał dostęp do jego konta w EDB.
Ile kosztuje korzystanie z EDB?
Korzystanie z bazy EDB jest całkowicie nieodpłatne, co stanowi niewątpliwą zachętę dla przedsiębiorców. Dodatkowo, Urząd ds. Własności Intelektualnej Unii Europejskiej w Alicante prowadzi szereg darmowych szkoleń, zarówno w formie stacjonarnej, jak i w formie dostępnych online najczęściej anglojęzycznych webinariów. Przygotowano również instrukcję obsługi korzystana z EDB. Informacje na temat szkoleń i instrukcje obsługi EDB dostępne są pod adresem: https://euipo.europa.eu/ohimportal/pl/web/observatory/enforcement-database
Czy warto korzystać z EDB?
Platforma The Enforcement Database umożliwia przedsiębiorcom udzielenie organom celnym i organom ścigania w państwach Unii Europejskiej wyczerpujących informacji, potrzebnych, a często nawet niezbędnych dla skuteczniejszego zwalczania podrobionych towarów. Otwiera również cenny kanał bezpośredniej komunikacji pomiędzy zainteresowanymi, co przyczynia się do znacznego usprawnienia i przyspieszenia procedur. Fakt, że te funkcjonalności są udostępnione za darmo sprawia, że każdy przedsiębiorca zmagający się z problemem podrobionych czy pirackich towarów, w szczególności przedsiębiorca eksportujący swoje produkty na inne rynki Unii Europejskiej, powinien rozważyć założenie konta w EDB.
Dawid Sierżant
radca prawny
Kancelaria LDS Łazewski Depo i Wspólnicy
Artykuł pochodzi z Biuletynu Euro Info Grudzień 2016.
[1] Zob. raport OECD i EUIPO dostępny pod adresem: https://euipo.europa.eu/tunnel-web/secure/webdav/guest/document_library/observatory/documents/Mapping_the_Economic_Impact_study/Mapping_the_Economic_Impact_en.pdf (data dostępu: 25 października 2016 r.)
[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 386/2012 z dnia 19 kwietnia 2012 r. w sprawie powierzenia Urzędowi Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) zadań związanych z egzekwowaniem praw własności intelektualnej, w tym zwoływania posiedzeń przedstawicieli sektora publicznego i prywatnego w charakterze europejskiego obserwatorium do spraw naruszeń praw własności intelektualnej. (Dz. Urz.UE.L.2012.129.1 z dnia 16 maja 2012 r.)
[3] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 608/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1383/2003. (Dz. Urz. UE.L.2013.181.15 z dnia 29 czerwca 2016 r.)