Unijny Kodeks celny. Na co muszą być przygotowani importerzy i eksporterzy po jego wejściu w życie?

Zmiany w prawie celnym zmusiły polskiego ustawodawcę do dokonania modyfikacji postanowień ustawy o Służbie Celnej, przepisów dotyczących podatków pośrednich oraz innych ustaw dotyczących przepisów związanych z obrotem towarowym z państwami trzecimi.

Pomimo tego, że minął już jakiś czas od wprowadzenia UKC, państwa europejskie, w tym Polska, wciąż borykają się z problemami ujednolicenia prawa celnego dla całej Wspólnoty. Różne zwyczaje i praktyki prawne oraz organizacja organów administracji celnej w krajach UE wciąż uniemożliwiają stworzenie jednolitego unijnego prawa celnego. Unijny Kodeks celny zawiera przepisy w zakresie prawa materialnego i procesowego, nie odnosi się natomiast do kwestii uprawnień i organizacji organów celnych. W związku z brakiem jednolitej unijnej administracji celnej te aspekty w dalszym ciągu pozostają w kompetencji poszczególnych państw członkowskich.

Zmiany i uproszczenia w procedurach celnych dla przedsiębiorców

Przepisy kodeksu zaczęły obowiązywać z dniem 1 maja 2016 r., jednakże przedsiębiorcy otrzymali tzw.okres przejściowy, potrzebny do dostosowania się do nowych przepisów. Okres ten będzie trwał do końca kwietnia 2019 r.

Zadaniem nowego prawa celnego jest przyspieszenie procedur, skuteczniejsze pobieranie cła oraz skomputeryzowanie obiegu dokumentów celnych. Z założenia nowe przepisy mają uprościć życie przedsiębiorców zajmujących się importem oraz eksportem zarówno w krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), jak i poza nim. Obecnie trwający okres przejściowy pokazuje, że nowe przepisy wiele już zrewolucjonizowały i uprościły, niemniej jednak potrzeba jeszcze wprowadzenia szeregu regulacji, aby kraje UE mogły w pełni korzystać z rozwiązań nowego kodeksu. Jakie zmiany zostały już wprowadzone, a co jeszcze nas czeka?

Elektroniczna komunikacja

Unijny Kodeks celny stanowi spory przeskok technologiczny w procedurach celnych. Przepisy art. 6 ust. 1 stanowią, że wszelkie operacje celne mają odbywać się za pomocą elektronicznego obiegu dokumentów. Oznacza to, że wszelka wymiana informacji między przedsiębiorcami a organami celnymi, a także przechowywanie tych informacji odbywa się za pomocą technik elektronicznego przetwarzania danych. Z kolei ustawa z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne³ (dalej jako pr. celn.) w art. 10a i 10b doprecyzowuje zasady komunikacji elektronicznej.

Ministerstwo Finansów umożliwiło przedsiębiorcom dostęp do świadczonych usług celnych poprzez Platformę Usług Elektronicznych Służby Celnej (PUESC) zapewniającą jeden punkt dostępu do wszystkich usług oraz jednolite zasady postępowania w celu uzyskania dostępu do świadczonych usług. Docelowo PUESC ma stać się jedynym punktem dostępu do usług Krajowej Administracji Skarbowej w obszarze obsługi i kontroli obrotu towarowego z państwami trzecimi i obrotu wyrobami akcyzowymi. Zabieg ten znacznie przyśpieszy odprawy celne i tym samym ułatwi przedsiębiorcom funkcjonowanie.

Obecnie przedsiębiorcy w ramach platformy mogą korzystać z takich systemów celnych jak AIS (Automatyczny System Importu), AES (Automatyczny System Eksportu) czy REX (System zarejestrowanych eksporterów), jednakże do 2020 r. ma zostać wdrożonych aż 16 różnych systemów IT.

Wolne obszary celne

Unijne prawo celne zlikwidowało dotychczasowy podział na przeznaczenia celne i procedury celne. W to miejsce wprowadziło nową systematykę procedur celnych, znacznie je przy tym upraszczając.

Zmienione i uproszczone zostały przepisy odnoszące się do wolnych obszarów celnych (dalej jako WOC). Natomiast UKC zupełnie pominął kwestie składów wolnocłowych, które w tym wypadku z dniem 1 maja 2016 r. zostały przekształcone w WOC. Co więcej, na mocy art. 210 lit. b UKC wolny obszar celny stał się procedurą specjalną zakwalifikowaną, natomiast przedsiębiorca prowadzący działalność w wolnym obszarze celnym ustanowionym przed 1 maja 2016 r. stał się „osobą uprawnioną do korzystania z procedury” w rozumieniu unijnego prawa celnego. Dodatkowo złagodzono procedurę podlegania formalnościom celnym przy towarach składowanych w WOC. Ułatwiono także przedsiębiorcom proces adaptacyjny do nowych regulacji, gdyż zgoda na prowadzenie działalności w WOC udzielona przed 1 maja 2016 r. zachowuje swoją ważność również po tym dniu.

Ważne! Zgoda na prowadzenie działalności w WOC, mimo zachowania ważności decyzji udzielonych przed 1 maja 2016 r., będzie podlegała ponownej ocenie w późniejszym okresie. Jeżeli zostaną spełnione nowe warunki określone w UKC, wówczas będzie wydana nowa zgoda na prowadzenie działalności w wolnym obszarze celnym.

W wyniku nowelizacji krajowego prawa celnego zostało uchylone rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie ewidencji prowadzonych w wolnym obszarze celnym lub składzie wolnocłowym⁴. Kwestie dotyczące ewidencji zostały uregulowane w przepisach art. 214 ust. 1–2 UKC i art. 178 rozporządzenia delegowanego komisji (UE) 2015/2446 z dnia 28 lipca 2015 r.⁵ Natomiast kwestie związane z tworzeniem wolnych obszarów celnych zostały opisane w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 18 sierpnia 2016 r. w sprawie wzoru wniosku o utworzenie, zmianę powierzchni lub zniesienie wolnego obszaru celnego oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć⁶. Wniosek wraz z ewidencjami należy składać do dyrektora izby celnej właściwego ze względu na lokalizację wolnego obszaru celnego.

Zasady przemieszczania towarów oraz przeniesienia praw i obowiązków

Kolejna zmiana dotycząca importerów i eksporterów objęła zasady przemieszczania towarów i przeniesienia praw i obowiązków osoby korzystającej z procedur specjalnych, innych niż tranzyt. Dotychczas przepisy regulowały wyłącznie postępowanie w trakcie dokonywania przemieszczania towarów na terytorium kraju w ramach uprzywilejowanego traktowania taryfowego towarów. Obecnie artykuł 219 UKC pozwala – w szczególnie uzasadnionych okolicznościach – na przemieszczanie towarów objętych procedurą specjalną inną niż tranzyt lub znajdujących się w wolnym obszarze celnym między różnymi miejscami na obszarze celnym Unii. Co więcej, przepisy unijne upoważniają ministra finansów do doprecyzowania tych instytucji na gruncie przepisów krajowych. W chwili obecnej właściwe rozporządzenie dostosowane do nowych przepisów nie zostało jeszcze wydane.

Ułatwienia w procedurze TIR

Dodano również przepisy określające warunki udzielania w Polsce pozwoleń dotyczących procedury TIR⁷, znacznie upraszczając ten proces. Obecnie zgodnie z art. 17a § 2 pr. celn. organ celny może udzielić pozwolenia na uproszczenie przy obejmowaniu towarów procedurą TIR. Polega ono na umożliwieniu upoważnionemu przedsiębiorcy w procedurze TIR samodzielnego otwierania procedury tranzytu TIR bez przedstawiania towaru i karnetu TIR organowi celnemu w urzędzie celnym wyjścia.

Samoobsługa celna

Kolejnym uproszczeniem dla importerów i eksporterów jest tzw. samoobsługa celna. Skorzystać z niej mogą firmy, które zdobyły statut AEO (ang. Authorised Economic Operators – upoważniony przedsiębiorca). Statut AEO otrzymują przedsiębiorcy, którzy dostosowali swoje procedury celne, zostali pozytywnie zweryfikowani przez urzędników celnych oraz otrzymali właściwy certyfikat. Tacy przedsiębiorcy mogą korzystać z samoobsługi celnej. Organ celny na wniosek upoważnionego przedsiębiorcy ma prawo zezwolić, aby pewne formalności celne, mające na celu określenie przez niego stosownej kwoty należności celnych przywozowych i wywozowych oraz przeprowadzenia kontroli pod dozorem celnymbyły załatwiane samodzielnie przez przedsiębiorcę.

Ważne! Zgodnie z art. 35a pr. celn. pozwolenia na stosowanie samoobsługi celnej są wydawane wyłącznie przedsiębiorcom dokonującym zgłoszeń celnych w swoim imieniu i na swoją rzecz.

Zabezpieczenie towaru oraz odsetki

UKC szczegółowo uregulował sytuację, w której organ celny może pobierać zabezpieczenie (art. 89 i n.). Wobec tego uchylono art. 25 pr. celn. zawierający delegację dla ministra finansów do określenia przypadków, w których organy celne pobierają zabezpieczenie.

Unijny kodeks wprowadził obowiązek złożenia zabezpieczenia zapłaty przyszłego cła i podatków, nawet jeżeli cło jest zawieszone. Obecnie organy celne wciąż mogą wydawać pozwolenia na wykonywanie pewnych operacji bez uiszczania cła, jednakże w takich sytuacjach przedsiębiorcy muszą zabezpieczyć ewentualną przyszłą opłatę, gdyby taka powstała. Kwota zabezpieczenia jest liczona na podstawie całego długu celnego i należnych opłat, które mogłyby powstać.

Gwarant

Kolejne zmiany dotyczą sposobu udzielania gwarancji. Zgodnie z art. 94 UKC gwarantem może zostać podmiot wpisany do specjalnego „wykazu gwarantów”. Wpis następuje na wniosek osoby zainteresowanej złożony do ministra finansów. Dodatkowo wyżej wskazany przepis stanowi, że oprócz gwarantów zatwierdzonych przez organy celne, gwarantami mogą zostać również instytucje kredytowe, finansowe oraz ubezpieczeniowe, akredytowane w Unii zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi. W związku z powyższym wykaz zatwierdzonych gwarantów nie obejmuje już podmiotów „akredytowanych w Unii”.

Co więcej, obowiązujące dotąd gwarancje zastąpiono „zobowiązaniami gwaranta”. Nowe zobowiązania odróżniają od dawnych gwarancji dwa uregulowania. Zgodnie z nowymi przepisami gwarant nie może określić górnej granicy kwoty, od której ponosi odpowiedzialność przed organami celnymi. Drugą kwestią są granice odpowiedzialności gwaranta. Okres gwarancji nie kończy się wraz z upływem okresu, na który udzielono gwarancji, a dopiero wraz z wygaśnięciem zobowiązania.

Dług celny

Przepisy regulujące przypadki, w których powstaje dług celny, co do zasady nie uległy większym zmianom, jedynie przepisy dotyczące określania, powiadamiania oraz księgowania należności celnych uległy pewnym modyfikacjom. Obowiązujące przepisy celne zawierają regulację (art. 102 ust. 2 UKC), zgodnie z którą w sytuacji, kiedy wymagana kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych jest równa kwocie wpisanej do zgłoszenia celnego, zwolnienie towarów przez organ celny jest równoznaczne z powiadomieniem dłużnika o długu celnym. W innych przypadkach organ celny wydaje decyzję, w której określa należną kwotę i powiadamia dłużnika o kwocie długu celnego powstałego w przywozie bądź wywozie.

Termin na zaksięgowanie należności celnych także został zmodyfikowany – wydłużono go do 14 dni. Nie zmienił się natomiast termin zapłaty długu celnego, tzn. wciąż wynosi 10 dni. Wprowadzonym udogodnieniem jest natomiast możliwość zawieszenia biegu terminu zapłaty kwoty należności celnych, jeżeli towary mają stać się przedmiotem zniszczenia lub zrzeczenia się na rzecz Skarbu Państwa.

Nowelizacja nie określa natomiast minimalnej kwoty należności celnych, która nie podlega księgowaniu i o której dłużnik nie jest powiadamiany. W nowym porządku prawnym każda kwota należności celnych obliczona w zgłoszeniu celnym będzie musiała zostać uiszczona przez dłużnika. Co więcej, dawniej fakultatywne zwolnienie z obowiązku powiadomienia o długu celnym do kwoty 10 euro obecnie jest obowiązkowe. Znaczy to tyle, że dług celny do 10 euro przedsiębiorca ma obowiązek zapłacić, jednakże organ celny nie może o tym długu go poinformować.

Terminy załatwienia spraw celnych

Zmianie uległy również przepisy dotyczące terminów obowiązujących przedsiębiorców oraz organy celne. Dotychczas obowiązujące przepisy stanowiły, że załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca od dnia wszczęcia postępowania. Natomiast dla spraw szczególnie skomplikowanych termin ten nie mógł przekroczyć 2 miesięcy. Obecnie zastosowanie mają przepisy art. 22 ust. 3 UKC, które dają organom celnym termin 120-dniowy na wydanie decyzji oraz powiadomienie o niej wnioskodawcy. Dodatkowo, na mocy art. 22 ust. 2 UKC, organy celne otrzymały fakultatywny pomocniczy okres 30 dni. W tym czasie mają one możliwość sprawdzenia, czy otrzymany wniosek spełnia wszystkie warunki jego przyjęcia.

W związku z trwającym okresem przejściowym zarówno przepisy, jak i procesy celne ulegają ciągłym zmianom. Jakie zmiany zaszły w ostatnich miesiącach?

CUDO

Jedną z najistotniejszych zmian, jakich doczekaliśmy się w bieżącym roku, jest rozszerzenie stosowania instytucji Centrum Urzędowego Dokonywania Odpraw (CUDO).

CUDO polega na rozdzieleniu faktycznego miejsca przedstawienia towaru do odprawy od miejsca elektronicznej obsługi zgłoszenia celnego. System ten wprowadzono w części oddziałów celnych już w 2014 r., natomiast od 2 stycznia 2018 r. obejmuje wszystkie wewnętrzne oddziały celne, które powstały w każdym urzędzie celno-skarbowym. Mimo to osoby niezainteresowane nowym rozwiązaniem w dalszym ciągu mogą we właściwych oddziałach celnych przedstawiać towary wraz z dokumentami papierowymi na niezmienionych zasadach.

Aby przedsiębiorcy mogli korzystać z CUDO, muszą dokonać zmiany posiadanych pozwoleń. Jeżeli zmiany te dotyczą jedynie numeru oddziału celnego, na adres którego należy przesyłać elektroniczne komunikaty, a nie dotyczą zmian w realizacji samego pozwolenia, to zmiana ta nie pociąga za sobą konieczności przeprowadzenia ponownej oceny pozwoleń.

Ministerstwo Finansów na swojej stronie internetowej poinformowało, że najlepszym i najszybszym rozwiązaniem w zakresie zmiany pozwolenia ze względu na wdrożenie CUDO jest wystąpienie przez posiadacza pozwolenia z wnioskiem o jego zmianę. Wniosek taki może zostać złożony w formie zwykłego pisma ze wskazaniem numeru pozwolenia i prośbą o dostosowanie jego treści do struktury organizacyjnej CUDO.

Usługa e-Eksport

Usługa e-Eksport została wprowadzona pod koniec roku 2017 r. Jest bezpłatną usługą publiczną realizowaną przez Krajową Administrację Skarbową za pośrednictwem PUESC. Usługa jest świadczona przez System AES, współpracujący z innymi systemami. e-Eksport umożliwia elektroniczną obsługę operacji wywozowych. Dzięki niej przesyłanie zgłoszeń i deklaracji oraz wymiana informacji pomiędzy poszczególnymi urzędami na terenie całej Unii Europejskiej może odbywać się drogą elektroniczną.

AEO

Status AEO, do niedawna unijny certyfikat „upoważnionego przedsiębiorcy”, obecnie został zastąpiony pozwoleniem AEO. Status AEO wydany w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej może być używany we wszystkich krajach Wspólnoty. Przedsiębiorca posiadający taki certyfikat jest uprawniony do korzystania z różnorodnych ułatwień podczas kontroli celnej. Zgodnie z art. 38 UKC podmiot mający siedzibę na obszarze celnym Unii spełniający kryteria określone w art. 39 może złożyć wniosek o przyznanie statusu AEO.

Aby otrzymać przedmiotowy status, przedsiębiorca musi spełniać pewne warunki, w szczególności:

• przestrzegać wymogów celnych;
• posiadać odpowiedni system zarządzania ewidencjami – wnioskodawca musi wykazać, że posiada wysoki poziom kontroli swoich operacji i przepływu towarów zapewniony poprzez system zarządzania ewidencją handlową oraz transportową;
• być wypłacalny finansowo – wypłacalność ta musi być odpowiednio udowodniona;
• spełniać standardy kompetencji lub kwalifikacji zawodowych;
• spełniać standardy bezpieczeństwa i ochrony – standardy bezpieczeństwa i ochrony uznaje się za spełnione, jeżeli wnioskodawca wykaże, że utrzymuje odpowiednie środki mające na celu zagwarantowanie bezpieczeństwa i ochrony międzynarodowego łańcucha dostaw, w tym w obszarze odnoszącym się do integralności fizycznej i kontroli dostępu, procesów logistycznych, procesów związanych z postępowaniem z określonymi rodzajami towarów, w obszarze odnoszącym się do personelu oraz w obszarze identyfikacji partnerów handlowych.

W świetle nowych przepisów UKC przedsiębiorca dotychczas posiadający unijny certyfikat „upoważnionego przedsiębiorcy”, chcący przekształcić go w status AEO, podlega ponownej ocenie. Poprzedni certyfikat pozostaje ważny do momentu przeprowadzenia nowej oceny. Jednakże zgodnie z art. 345 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2015/2447 z dnia 24 listopada 2015 r.⁸ przedsiębiorcy powinni się pośpieszyć, gdyż ponowna kontrola powinna się odbyć najpóźniej 1 maja 2019 r. W innym wypadku będzie należało starać się o status AEO, przechodząc cały proces od początku.

Podsumowanie

Unijny Kodeks celny wraz z uzupełniającymi go ustawami i rozporządzeniami wprowadza szereg zmian, które wpływają na dotychczasową działalność przedsiębiorców w zakresie handlu zagranicznego zarówno w obrębie Unii Europejskiej, jak i poza nią. Nowe przepisy celne mają za zadanie przede wszystkim ułatwienie legalnej wymiany handlowej oraz zwalczanie nadużyć poprzez określenie prostych i ekonomicznie uzasadnionych procedur celnych oraz szybkie i ujednolicone postępowanie celne. Unijny Kodeks celny stawia także na wprowadzenie możliwości przeprowadzania wszystkich transakcji celnych i handlowych elektronicznie oraz zaoferowanie przedsiębiorcom przez systemy informacyjno-komunikacyjne wykorzystywania w operacjach celnych takich samych ułatwień we wszystkich państwach Wspólnoty. Co więcej, nowe prawo próbuje zrównoważyć szanse oraz możliwości wszystkich przedsiębiorców UE poprzez zharmonizowane i ujednolicone stosowanie kontroli celnych przez wszystkie państwa członkowskie. Okres wdrażania nowelizacji ma potrwać do 1 maja 2019 r., wiele zmian już weszło i usprawniło procedury celne, jednakże wiele jeszcze czeka na swoją kolej. Przedsiębiorcy, aby zabezpieczyć się przed przykrymi niespodziankami, powinni jak najprędzej dokonać przeglądów realizowanych w firmie operacji importowych i eksportowych, posiadanych pozwoleń umożliwiających ich sprawną realizację i dobrze przygotować się do wdrażanych zmian.

Radosław Pilarski

prawnik, twórca portalu www.znajdzparagraf.pl

Artykuł pochodzi z Biuletynu Euro Info 8 (185) 2018